Бөгөнгө студент-үҙаллылыҡҡа ынтылыусы шәхес

Өфө фән һәм технологиялар университетының Нефтекама филиалы — яҡын-тирәлә урынлашҡан берҙән-бер юғары уҡыу йорто. Бирелә Краснокаманан бихисап балалар уҡый. Шуға күрә, беҙ студенттар көнө алдынан филиал директоры Назар Шәйәхмәтов менән белем тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ.

— Назар Нәсим улы, баҡтиһәң, филиал етәкселеге менән күптән аралашмағанбыҙ икән. Һуңғы тапҡыр мин был кабинетта Октябрь Вәлитов эшләгәндә булғайным...

— Беҙ уның менән күптән түгел күрештек: үткән йылдың октябрендә беҙҙең юллама буйынса уға Салауат Юлаев ордены тапшырылды. Октябрь Кәли улы — филиалға нигеҙ һалған һәм Нефтекамала юғары уҡыу йорто барлыҡҡа килһен өсөн күп көс һалған кеше. Филиал иҫ киткес килеп сыҡҡан!

Юғары белем биреү системаһы үҙгәргән, филиалдар ҡыҫҡартылған саҡтарҙа, уҡыу йорто ҡатмарлы осорҙар кисерҙе, әлбиттә. Әммә, Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы (ВЭГУ) һәм Өфө дәүләт авиация техник университетының Нефтекама филиалдарынан айырмалы булараҡ, ул был ауырлыҡтарға ҡаршы тора алды һәм эшләүен дауам итә. Башҡорт дәүләт һәм Өфө дәүләт авиация техник университеттарының берләшеүе саҡ ҡына иртәрәк булһа, базабыз киңерәк һәм белгеслектәр күберәк булыр ине.

— Атап үтелгән юғары уҡыу йорттарының берләшеүе һеҙгә нисек тәьҫир итте?

— Ныҡ түгел. Бары тик университет ҙурайҙы, барлығы беҙҙә хәҙер 46 мең студент. Һәм беҙҙең филиал — иң йәше, быйыл беҙгә 25 йыл була. Ағымдағы йылда барлыҡ фәнни конференциялар, спорт һәм мәҙәни сараларҙы был сараға атап үткәрәсәкбеҙ. Октябрь айында уҡытыусыларыбыҙ, филиалдың барлыҡҡа килеү башында торған ветерандарыбыҙ ҡатнашлығында тантаналы саралар үткәрергә ниәтләйбеҙ.

— Бер ваҡыт, әйтеүегеҙсә, филиалдың яҙмышы буйынса ҙур борсолоуҙар булып ала. Быға ҡаршы тора алалар, әммә бер нисә факультетын юғалталар. Бөгөн Өфө фән һәм технологиялар университеты филиалы ниҙән ғибәрәт?

— Хатта факультеттарҙы юғалтыу ҙа ул тиклем зыянлы йоғонто яһамағандыр. Беҙ имиджыбыҙҙы юғалтҡанбыҙҙыр, бәлки, һәм ҡайһы бер кешеләр: бирегә уҡырға килергә кәрәкме, юҡмы, әгәр бер көн килеп филиал ябылһа, тип шикләнеп тә ҡуйҙы. Беҙ шулай уҡ диссертация яҡлаған һәм бирелә хеҙмәт һалған бик күп квалификациялы кадрҙарҙы юғалттыҡ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уҡыу йөкләмәһе етмәгәнлектән, улар бынан китергә мәжбүр булды. Әммә бынан бер нисә уңайлы мәл дә алдыҡ. Беренсенән, тотороҡлолоғобоҙҙо тәьмин итеү өсөн колледж астыҡ. Хәҙер урта звено белгестәре әҙерләйбеҙ, улар артабан предприятиеларға эшкә урынлаша һәм юғары белем алыу өсөн беҙҙең филиалға уҡырға инә. Улар көндөҙгө йәки ситтән тороп уҡыу формаһын һайлай ала. Был уҡыу йортон беҙ белгән яңы студенттар менән тәьмин итә һәм улар аҙмы-күпме әҙерләнгән, сөнки урта һөнәри белемгә эйәләр. Шуның өсөн кризистан ыңғай һөҙөмтәләр менән сыға алдыҡ.

Икенсенән, беҙгә гуманитар белгеслектәрҙән тыш яңыларын да үҫтерергә тура килде. Бөгөн беҙҙә электр энергетикаһы һәм башҡалар кеүек техник белгеслектәр барлыҡҡа килде. Әлегә ул, әлбиттә, ситтән тороп уҡыу, әммә барыбер ыңғай яҡҡа үҙгәреш.

Әлеге ваҡытта республикабыҙҙың, шулай уҡ тотош илебеҙҙең хеҙмәт баҙарында ҙур ихтыяж менән файҙаланған IT-белгеслектәр тәҡдим итәбеҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ихтыяж булмағанлыҡтан иҡтисад белгеслектәрен студенттар йылдан-йыл аҙыраҡ һайлай. Ә бына юристар әҙерләү туҡталмай, сөнки был һөнәр талап ителә. Күптән түгел яңы — суд-прокурор эше белгеслегенә лицензия алдыҡ. Быйыл уның буйынса студенттар ҡабул итә башлаясаҡбыҙ, сөнки судтар һәм прокуратура беҙгә квалификациялы кадрҙар һорап мөрәжәғәт итә. Бакалавриат системаһы уларҙы ҡәнәғәтләндермәй, сөнки был һөнәр бакалавриаттан һуң тағы ике йыл магистратурала өҫтәмә белем алыуҙы талап итә. Ә был егеттәр өсөн  оҙайлы ваҡыт, ғәҙәттә, бакалавриатты тамамлағас улар армияға китә. Шунлыҡтан, беҙ специалитет улар өсөн иң яҡшы һайлау булыр тигән ҡарарға килдек.

Беҙ хеҙмәт баҙарындағы үҙгәрештәр хаҡында хәбәрҙар булырға һәм эш биреүселәрҙең ихтыяждарын иҫәпкә алырға тырышабыҙ. Был беҙгә һөҙөмтәле яраҡлашырға һәм кәрәкле һөнәрҙәр тәҡдим итергә мөмкинлек бирә.  

Һан

Бөгөн Өфө фән һәм технологиялар университетының Нефтекама филиалында 1600 студент белем ала. Уларҙың 600-гә яҡыны — колледжда, ә 1 меңе юғары мәктәптә уҡый. Колледж иҡтисад, финанс һәм кредит, юриспруденция, программалау һәм системалы администрирование йүнәлештәре буйынса уҡытыу тәҡдим итә. Һуңғы ике һөнәргә бюджет урындары бар. Был IT-белгестәргә ихтыяж һәм уларға ҙур һорау булыуын күрһәтә.

— Ә иҡтисадсылар һәм юристар — улар түләүле һөнәрҙәрме?

— Эйе, был йүнәлештәр буйынса уҡытыу коммерция төркөмдәрендә алып барыла. Әммә шуныһы ҡыҙыҡ, иҡтисадсыларҙың һәм юристарҙың уҡыу ваҡыты колледжда өс йыл тәшкил итә, ә IT-белгестәр дүрт йыл уҡый — был тәрән белем алырға мөмкинлек бирә.

Юғары мәктәптә лә шундай уҡ хәл: IT-белгестәр бюджет булып тора, мәҫәлән, ғәмәли математика, информатика (быйыл 19 урын бүленгән) һәм мәғлүмәт хәүефһеҙлеге (25 урын).

— Ауыл ата-әсәләре өсөн уҡыу хаҡы ҙур түгелме?

— Юғары уҡыу йортоноң хаҡтар сәйәсәте баш юғары уҡыу йорто кимәлендә билдәләнә, беҙ уны кәметә алмайбыҙ. Әммә беҙҙең филиалда уҡыу хаҡы юғары уҡыу йортонда иң түбәне булып тора.

Беҙҙең филиалда белем алыуҙың бер өҫтөнлөгө — ул дөйөм ятаҡ биреү. Баш ҡалала ятаҡтар менән хәл ҡатмарлы һәм күп кенә студенттарға фатир өсөн түләп торорға тура килә.

Провинцияла уҡыуҙың тағы бер ыңғай яғы — транспорт сығымдарының юғары булмауы. Ата-әсә йортона яҡын булыу туҡланыу сығымдарын һиҙелерлек кәметә. Республиканың төньяҡ-көнбайышында беҙҙең кеүек юғары уҡыу йортоноң булыуы студенттар һәм уҡыусылар өсөн яҡшы һайлау булып тора, тип иҫәпләйем.

— Элек ҡайһы бер һөнәрҙәр буйынса өсөнсө курстан һуң уҡыуҙы баш юғары уҡыу йортонда дауам итергә кәрәк ине.

— Хәҙер ундай һөнәрҙәр юҡ, һәм бөтә студенттар ҙа 1-се курстан алып һуңғыһына тиклем Нефтекамала уҡый. Уҡыуҙарын тамамлағас, улар дәүләт өлгөһөндәге диплом ала. Өҫтәүенә, “Нефтекама филиалы” билдәләмәһенән тыш, Өфө фән һәм технологиялар университетының берҙәм дипломы бирелә.

Шуны әйткем килә, беҙҙең филиалда белем сифаты баш юғары уҡыу йортоноҡонан бер ҙә кәм түгел. Бынан тыш, бында өй мөхите. Баш вузға ҡарағанда, бирелә студенттар күп түгел, шуға күрә, һәр студентҡа ҙур иғтибар бирелә.

—        Педагогтар эше нисек төҙөлгән?

—        Лекциялар уҡырға йәки дистанцион дәрестәр үткәреү өсөн төп вуздан профессорҙар саҡырабыҙ. Ҡайһы бер саҡта улар — бер, ҡайсағында өс аҙнаға киләләр. Ҡунаҡхананан уларға бүлмә бирелә. Ҡағиҙә булараҡ, профессорҙар лекциялар уҡый, ә өлкән уҡытыусылар, кандидаттар һәм ассистенттар практик дәрестәр үткәрә. Практик дәрестәр    ысынбарлыҡҡа яҡын: бөгөн 30 процент самаһы уҡытыусыларыбыҙ — эш биреүселәр. Практикала аңлатыу һәм һөйләү өсөн производствола эшләгән белгестәрҙе йәлеп итәбеҙ. Диплом эштәрен яҡлауға предприятие директорҙарын, хакимиәт башлыҡтарын саҡырабыҙ. Шулай уҡ депутаттар ҙа лекциялар үткәрә. Мәҫәлән, иҡтисад фәндәре кандидаты һәм социология фәндәре докторы Рөстәм Әхмәҙинуров беҙҙең филиалда тарих фәненән белем бирә.

—        Һеҙҙең студент бөгөн кем ул?

—        Студент, тәү сиратта, үҙаллылыҡҡа ынтылған кеше. Күптәре уҡыу менән эште бергә алып бара, уңышлы эшләп йөрөй. Хатта колледжды тамамлап, беренсе курс студенттарына белем биргән студенттар ҙа бар. Бөгөнгө студент аҡса эшләргә теләй һәм үҙаллылыҡҡа ынтыла. Эшләргә теләүселәрҙән ғаризалар күп, әммә бөтәһенә лә рөхсәт итмәйбеҙ, сөнки күптәр үҙ белгеслеге буйынса түгел, мәҫәлән, магазиндарҙа эшләргә теләй.

—        Бөгөнгө студент элеккеһенән нимәһе менән айырыла?

—        Элек студенттар университет тормошонда ҡайнап йәшәй ине. Улар эшләмәне һәм төрлө сараларға бағышларға ваҡыттары күп ине. Беҙҙә ҡыҙыҡһыныуҙар буйынса клубтар бар ине: КВН-сылар, бейеүселәр, спортсмендар... Мин, хәҙер студенттарҙың мауығыуҙары аҙ, тип әйтмәйем, әммә уларҙың һаны кәмене, сөнки улар эшләй.

Элек эшкә урынлашыу ауыр ине. Хәтеремдә, беҙҙең Бөрө пединститутында балалар баҡсаһындағы һаҡсы вазифаһы быуындан-быуынға тапшырыла ине. Хәҙер беҙ кадрҙар етешмәүен күрәбеҙ, студенттарҙы урам һепереүсе итеп алырға ла әҙербеҙ. Айырма шунда.

—        Уҡытыуҙа хәҙер нимәгә баҫым яһала?

—        Өҫтөнлөктәр бер аҙ үҙгәрҙе. Студент мәғлүмәт системаһы, компьютер һәм интернет менән эшләй белергә тейеш. Хатта юриспруденция буйынса дәрестәр ҙә компьютер кластарында үтә, беҙ теге йәки был законды «Консультант Плюс» йәки «Гарант»та табырға, суд практикаһын өйрәнергә ҡушабыҙ. Был да ваҡыт һәм көс талап итә, әммә интернет менән ҡулланыуҙы судта бер кем дә көтмәйәсәк. Мәғлүмәт эҙләгәндә һорау дөрөҫ бирелһә, яуап табыу еңелерәк була. Шуға күрә, беҙ студенттарҙы уларҙың эше өсөн кәрәкле мәғлүмәтте табырға өйрәтәбеҙ.

—        Быйыл ғинуар башында 2026 йылдың 1 ғинуарынан Рәсәйҙең яңы белем биреү системаһына күсеүе тураһында яңылыҡ барлыҡҡа килде.

—        Әлеге ваҡытта Рәсәй Болонья килешеүенән сыҡты. Шулай итеп, бакалавриат башҡаса эшләмәйәсәк. Әммә был әле уҡыған йәки 2025 йылда уҡырға инәсәк студенттарға ҡағылмай. Улар уҡыуҙарын элекке система буйынса дауам итәсәк.

2026 йылдан система үҙгәрә. Дөйөм юғары белем буласаҡ, уның буйынса уҡыу элеккеге белгеслектәр кеүек 5-6 йыл тәшкил итәсәк. Артабан ике яңы баҫкыс барлыҡҡа киләсәк: махсус һәм һөнәри юғары белем. Һөнәри юғары белем аспирантура һәм докторантураны, йәғни кандидатлыҡ һәм докторлыҡ дәрәжәләрен яҡлау өсөн махсус уҡыуҙарҙы үҙ эсенә ала.

Ни өсөн үҙгәрештәр яһала? Бакалавриатта дүрт йыл белем алған уҡыу ваҡыты белгестәр әҙерләү өсөн етмәгәндер, күрәһең. Хәҙер предприятиеларҙа профилле кафедралар бар, унда студенттар практика үтә һәм улар менән хеҙмәттәшлек итә. Яңы система белем биреүҙе производство менән тығыҙыраҡ бәйләргә мөмкинлек бирәсәк, һөҙөмтәлә, сығарылыш уҡыусылары эшкә әҙер буласаҡ.

—        Филиалда ғилми эшмәкәрлек  менән шөғөлләнеү мөмкинлеге бармы?        

—        Эйе, филиалда металлография һәм металдарҙы өйрәнеү лабораторияһы бар. Студенттар металл йәки пластмасса һуҙыу, шулай уҡ нығытыу буйынса эксперименттар үткәрә ала. Бынан тыш, предприятиелар һәм ойошмалар өсөн ғилми тикшеренеүҙәр үткәреү буйынса йөкләмәләр алабыҙ. Мәҫәлән, әгәр уларҙа яңы материал барлыҡҡа килһә, уның физик үҙенсәлектәрен — өҙөлөүгә, нығытыуға һәм төрлө тәьҫирҙәргә реакцияһын тикшерәбеҙ. Был эксперименттарға студенттарыбыҙҙы йәлеп итәбеҙ. Беҙҙә фәнни тикшеренеүҙәр үткәреү, шулай уҡ яңы кампуста баш юғары уҡыу йорто менән үҙ-ара эш итеү мөмкинлеге бар.

—        Филиал киләсәген нисек күрәһегеҙ? Яңы һөнәрҙәр асыу йәки базаны киңәйтеү планлаштырыламы?

—        Филиалдың базаһы етерлек. Беҙҙә ике корпус бар: Комсомол проспекты, 19 адресы буйынса юридик һөнәрҙәр шөғөлләнә, ә төп корпуста башҡа йүнәлештәр буйынса дәрестәр үтә. Шуға күрә, киңәйтеү мәсьәләһе әлегә күҙалланмай.

Башланған эштәребеҙ булһа ла, әлеге ваҡытта хеҙмәт баҙарына иҫәп тотабыҙ. Яңы белгеслек асылыуы хаҡында әйттем — суд-прокуратура эше, был яңы саҡырыуҙарға тап килә. Өҫтәмә яңы һөнәрҙәр асыу кәрәклеге килеп тыуһа, әлбиттә, мөмкинлектәребеҙҙе иҫәпкә алып, быны эшләйәсәкбеҙ. Студенттар был һөнәрҙәр буйынса уҡыған өсөн түләргә әҙерме-юҡмы икәнлеген аңларға кәрәк. Әгәр әҙер булмаһалар, бюджет урындары ала алырбыҙмы? Тағы ла ҡабатлайым, мәғлүмәти именлек һәм ғәмәли математика һәм информатика кеүек өҫтөнлөклө һөнәрҙәр бар, уларға бюджет урындары бүленә. Үкенескә күрә, сығарылыш уҡыусылары йәмғиәтте өйрәнеүҙе һәм башҡа гуманитар дисциплиналарҙы йышыраҡ һайлай. Бәлки, был улар өсөн еңелерәктер? Һәм физика һәм информатика кеүек ҡайһы бер һөнәрҙәргә уҡырға инеү өсөн кәрәкле фәндәрҙе һирәгерәк тапшыралар. Был, бәлки, ошо фәндәр буйынса квалификациялы белгестәр етешмәүгә бәйлелер. Мәктәптәрҙә физика уҡытыусылары етмәй, был шулай уҡ сығарылыш уҡыусыларының һайлауына йоғонто яһарға мөмкин.

—        Әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт!