Штык һәм ҡәләм менән

Башҡортостан Журналистар союзының Төньәҡ межрайон ижади берләшмәһе «Һәм штыҡ менән, Һәм ҡалам менән» марафонын үткәрә. Уның мәҙәниәте — хеҙмәттәштәргә, ветерандарға, уҡыусыларға, районыбыҙҙың кешеләренә, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында район гәзиттәрендә нимә яҙылғанлығы һәм уларҙың сығарылыуы тураһында һөйләү; төрлө ваҡыттарҙа редакцияларҙа эшләгән фронтовиктарҙы иҫкә алыу.

Марафон тарихи хәтерҙе һаҡлау һәм Победаға журналистар һәм журналистиканың үҙенсәлекле өлөшөн бәһәләү маҡсатында үткәрелә. Бүгенге көндәге ваҡиғаларға да күпер һалыла, унда махсус хәрби операция бара, һәм беҙҙең гәзиттәр ҙә мәғлүмәт фронтының алғы сызығында. Эстафета тапшырыу ваҡытында беҙ редакцияларҙың был теманы нисек яктыртыуы тураһында ла һөйләйбеҙ. 

Һәр редакция үҙ программаһын әҙерләй, һәм бер программа ла икенсеһен кабатламай, барыһында ла үҙенсәлек, үҙ «тәмә». Әммә бер мотлаҡ шарт бар: һәләк булғандар иҫтәлешенә обелисктарға сәскә ҡуйыу. 

Эстафета тапшырыу тантанаһы район һәм ҡала күләмендәге ваҡиғаға әйләнә. Бының район матбуғатын популярлаштырыуға зур өлөшө бар. 

Бөтә редакциялар марафон эстафетаһын тапшырыуға бик яуаплыһына һәм эшләнгән программаларға, ныҡ ойоштороуға игътибар иттеләр. Райондарҙың күбеһендә эстафета тапшырыу ваҡытында муниципалитет башлыҡтары һәм уларҙың урынбаҫарҙары, мәғлүмәт бүлектәре начальниктары ҡатнашып, район гәзиттәре һәм журналистар тураһында йылы һүҙҙәр әйттеләр. Бы беҙҙең баҫмаларҙың һәм улар коллективтарының зур абруйы тураһында һөйләй. 

Күп редакциялар үҙҙәре концерт программаһын әҙерләнеләр, талантлы кешеләрҙең бөтә өлкәләҙә һөнәрле булыуын тағы бер тапҡыр исбатланылар. Айырыуса Яңауыл журналистары, кустәрҙең тулы коллективы ҡатнашҡан костюмлаштырылган күренеш менән таң ҡалдырҙылар. 

«Һәм штыҡ менән, Һәм ҡалам менән» марафоны мәғариф өлкәһендә ҙур роль уйнай, сөнки ул эстафета тапшырыу менән генә сикләнмәй. Марафон сиктәрендә музейдарға, китапханаларға, тарихи урындарға экскурсиялар ойошторола. Шулай, Асҡында һәм Ҡариҙелдә беҙ яңы быуын китапханаларға таң ҡалдыҡ. Мишкәндә Яңағош ауылында Ғази Зәһитов музеен ҡарап сыҡтыҡ. Иҫке Балтасҡа Батырша мәғарифсе тураһында белдек. Тәтешлә Хания Фәрхинең вафат булған музеенда ҡайғырҙыҡ. Николо-Берёзовкала «Блошиный базар» менән танышып, тарихи өлөшөн — иҫке сәүдәгәр йорттарын ҡарап сыҡтыҡ. Яңауылда яңа ижади алаңдар буйлап йәйәү экскурсия яһаныҡ. Нефтекамаҡта беҙгә ҡала буйлап автобус экскурсияһын ойошторҙо

Үрге Тәтешленең район үҙәге беҙҙе, Башҡортостан Журналистар союзының Төньяҡ район-ара ижади берекмәһенең «Штык менән дә, ҡәләм менән дә» марафонында ҡатнашыусыларҙы, һәйкәлдәр күплеге менән таң ҡалдырҙы. Тәтешле районы дүрт Советтар Союзы Геройы менән дан тота, ауыл үҙәгендә уларға бюстар ҡуйылған.

Бөйөк Ватан һуғышында улдарын юғалтҡан әсәләргә һәйкәл бар. Бик матур һәйкәл сик һаҡсыларына ҡуйылған, хатта сик буйы этен дә һүрәтләгәндәр. Шулай уҡ билдәле яҡташтарыбыҙға, Тәтешле районында тыуған Башҡортостандың халыҡ шағиры Әнғәм Атнабаев һәм Татарстандың халыҡ артисы Хәниә Фәрхигә һәйкәлдәр ҡуйылған.

«Тәтешле хәбәрләре» гәзите коллективы беҙҙе район музейында хәрби формала һәм «Катюша» йыры менән ҡаршы алды. Музейҙа ҙур булмаған экскурсия үткәргәндән һуң, марафон штандартын тапшырыу тантанаһы үтте.

- Гәзиттәрҙең тарихын, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эшләгән журналистарҙың ижадын өйрәнеп, һәр саҡ үҙебеҙ өсөн яңы асыштарға тап булабыҙ. Гәзиттәр - ул ысынлап та әле тулыһынса өйрәнелмәгән һәм баһаланмаған уҡыу әсбаптары. Беҙ үҙебеҙ ҙә тарих яҙабыҙ, әммә көн һайын сираттағы һан өҫтөндә эшләгәндә, беребеҙ ҙә был хаҡта уйланмай. 50-100 йылдан һуң кемдер шулай уҡ тупланмаларҙы ҡарап, улар буйынса тарихыбыҙҙы өйрәнер, тип ышанам, - тине «Балтач таңнары» гәзитенең баш мөхәррире Рөстәм Вәлиев штандартты «Тәтешле хәбәрләре» гәзитенең баш мөхәррире Рәфит Фәйзрахмановҡа тапшырып.

Тәтешле район гәзите һуғыш осоронда нимә тураһында яҙғанын редакция хеҙмәткәрҙәре һөйләне. “Беҙ, данлы Ҡыҙыл Армия яугирҙары, немец оккупанттарын тар-мар итеү теләге менән фронтҡа китәбеҙ. Район халҡын Ватанды һаҡлау бурысын большевиктарса үтәйәсәгебеҙгә ышандырабыҙ", - тип яҙа 1943 йылдың 23 февралендә фронтҡа саҡырылған Фазлый Зыялетдинов. Фронтҡа ярҙам итеү: аҡса, займ облигациялары, иген, май, йөн, ит йыйыу тураһында бик күп материалдар сыға. Редакция һәм типография хеҙмәткәрҙәре лә үҙ өлөштәрен индерә, профсоюз йыйылышында бер тауыштан һуғыш тамамланғанға тиклем ай һайын бер көнлөк эш хаҡын оборона фондына күсерергә ҡарар итәләр.

Был бер нәмәне лә хәтерләтмәйме? Һәр тапҡыр марафон эстафетаһын тапшырғанда беҙ шундай мөһим күренешкә тап булабыҙ: бөгөн, 80 йылдан ашыу элек беҙҙең олатай-өләсәйҙәребеҙ кеүек үк, беҙ ҙә махсус хәрби операцияның ярҙам фондына аҡса күсерәбеҙ, ойоҡбаштар бәйләйбеҙ, яугирҙарға йылы кейемдәр йыябыҙ…

Тәтешле районында ҡыҙыҡлы яңылыҡ – «Йома йөҙ һумы» акцияһы бар: эш аҙнаһы аҙағында районда йәшәүсе һәр кем махсус хәрби операцияның ярҙам фондына 100 һум аҡса индерә ала: йә телефон номеры буйынса күсерергә, йә баҙарҙағы йәшниктәргә һалырға мөмкин. 100 һум ҙур аҡса түгел, ә уны бергәләп йыйғанда, яҡшы сумма килеп сыға. Бынан тыш, баҙарҙа дежурҙар бар, улар йылы әйберҙәр, гигиена саралары һәм башҡа кәрәкле әйберҙәр ҡабул итә. Унда редакция хеҙмәткәрҙәре лә дежур тора.

Һәр редакция коллективы фронтҡа ярҙамы тураһында күп һөйләй ала, әммә беҙҙең төп бурысыбыҙ, әлбиттә, гәзит биттәрендә бөгөнгө ысынбарлыҡ, фронтта һәм тылда еңеүҙе яҡынайтыусы ҡаһарман яҡташтар тураһында һөйләү. Был хаҡта хәрби хәрәкәттәр ветераны, махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы Олег Миңлеғәлиев та һөйләне:

– Беҙ Бөйөк Ватан һуғышы геройҙары тураһында гәзиттәр аша беләбеҙ. Өфөгә архивҡа барып, һуғыштың тәүге көндәрендә сыҡҡан район гәзитенең һандарын ҡараныҡ. Быны бөтәһенә лә күрергә кәрәк! Был бөйөк нәмә! Журналистар ул ваҡытта ғәйәт ҙур эш башҡарған һәм хәҙер ҙә был эште дауам итәһегеҙ.

Әйткәндәй, Олег Митрофанович район гәзитенә әүҙем яҙа, үҙенең хикәйәләрен китап итеп сығарған. Ул китабын эстафетаны тапшырыуҙа ҡатнашҡан редакция вәкилдәренә бүләк итте. Шулай уҡ ул «Геройҙар ваҡыты» Бөтә Рәсәй патриотик йыр конкурсында еңеүсе була һәм «Марш 31-го полка «Башкортостан» йыры  һүҙҙәре авторы булараҡ, аҡсалата премия ала.

Эстафета сарала ҡатнашыусыларҙың барыһы ла аяғүрә баҫып, был патриотик маршты башҡарыуы менән  тамамланды.

БР Журналистар союзының Төньяҡ район-ара ижади берекмәһе редакциялары үткәргән «Штык менән дә, ҡәләм менән дә» марафоны Краснокама районы үҙәге Николо-Березовка ауылына килеп етте.

Быйыл райондың «Краснокамские зори» гәзите 90 йыллығын билдәләй. Һәм марафон юбилей сараларының бер этабы булды.

Сара редакция хеҙмәткәрҙәре һәм ветерандарының гәзит сығарыу үҙенсәлектәре тураһындағы хәтирәләренән башланды. Баҫмабыҙҙың сыға башлау һәм Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы тарихын уның 70 йыллыҡ юбилейына әҙерләнгәндә үк өйрәнгәйнек. Айырым кабинет булдырып, хатта редакция музейы эшләнек. Музей барлығын белеп, ветерандар һәм штаттан тыш авторҙар экспонаттар килтерә, яңы факттар тураһында хәбәр итә башланы. Шулай итеп, музей хәрби һәм һуғыштан һуңғы мөхәррирҙәребеҙҙең мәғлүмәттәре һәм фотолары менән тулыланды.

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, гәзиттәр төпләмәләре һаҡланмаған, шуға күрә, 1935 йылдан 1962 йылға тиклем гәзиттәрҙе өйрәнергә Өфөгә, БР Китап палатаһына барабыҙ. Ә йыйған мәғлүмәттәрҙе күрше редакцияларҙағы хеҙмәттәштәребеҙгә, ветерандарыбыҙға һәм уҡыусыларға район тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейында үткән марафон эстафетаһын тапшырғанда ҡыҫҡаса һөйләнек.

1941 йылдың 24 июнендә “За коммунизм” гәзитенең (элек район гәзите шулай аталған) һуғыш башланыуға арналған һаны сыға. Шул көндән алып баҫма биттәрендә хәрби тема өҫтөнлөк итә. Тағы бер тема - ҡатын-ҡыҙҙарҙың ир-егеттәрҙе алмаштырып, яңы һөнәрҙәр үҙләштерүе. Һәр һанда Совинформбюро мәғлүмәттәре баҫыла. Дошманды еңеү өсөн тылда нимәләр эшләнеүе тураһында күп материалдар баҫтырыла. Фронт өсөн әйберҙәр һәм аҡса йыйыу темаһы беренсе урында тора. Ҡыҙыл армиясылар ғаиләләренә күрһәтелгән ярҙам тураһында яҙыла. Мәҫәлән, “районка”ның бер һанында Аҡтанышбаш ауыл Советының «Бүләк» колхозы фронтовиктарҙың ҡатындарын бишәр кубометр утын һәм мал аҙығы менән тәьмин итеүе тураһында бәйән ителә.

Гәзиттә шулай уҡ тәнҡит тә бар. Ә закон ҡаты була. Шулай, һандарҙың береһендә Николо-Березовка почтальоны урамда 22 хатты төшөрөп ҡалдырғаны өсөн йыл ярымға иркенән мәхрүм ителеүе тураһында мәғлүмәт бар.

Журналистар ҡәләм менән генә түгел, штык менән дә һуғыша. Мәҫәлән, 1941 йылдың июлендә үк фронтҡа мөхәррир Әҙһәм Ғәлиев китә. Ул Ҡыҙыл Армияның алдынғы частарында һуғыша, рота политругы, батальон, полк комиссары була. Офицерҙар төркөмө менән бергә Әҙһәм Ғәлиев Фашистик Германияның капитуляция актына ҡул ҡуйылған залға үҙәк инеү ишеге янында дежурлыҡ итә. 1945 йылдың 24 июнендә беҙҙең мөхәррир 1-се Белорус фронтының йыйылма полкы составында Еңеү парадында ҡатнаша. 1946 йылда Николо-Березовкаға ҡайта һәм 1948 йылға тиклем мөхәррирлек эшен дауам итә. Һуңынан икенсе ҡалаға күсеп китә, партия органдарында эшләй.

50-се йылдарҙа һәм 1962 йылға, район үҙаллы административ-территориаль берәмек булараҡ бөтөрөлгәнгә тиклем, гәзиттең мөхәррире булып тағы бер фронтовик, химик һаҡланыу взводы командиры Мирсәй Фәтҡиев эшләй. Бер нисә йыл элек беҙ уның ҡыҙы Иринаны эҙләнек. Ул бына ниҙәр һөйләне: "19 йәшендә, русса бер һүҙ ҙә белмәйенсә, атайым фронтҡа китә. Бөтә Европаны үтә. Өлкән лейтенант дәрәжәһендә иҫән-һау әйләнеп ҡайта. Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары һәм күп миҙалдар менән бүләкләнә”.

Ә редакцияла гәзит сығарыу эше ҡатын-ҡыҙҙар иңенә төшә. Яуаплы секретарь вазифаһында, ә 1943 йылдан 1946 йылға тиклем мөхәррир вазифаһын башҡарыусы булып Нәфисә Әлиева эшләй. “Әсәйем мөхәррир кабинетында Советтар Союзы картаһын бик яҡшы хәтерләй. Ул ҙур, бөтә стенаға эленгән була. Һуғыштың тәүге йылдарында ташландыҡ тораҡ пункттар ниндәй әсенеү менән билдәләнә! Ә Ҡыҙыл Армия дошманды  ерҙәребеҙҙән ҡыуып сығара башлағас, ғәскәрҙәребеҙҙең алға барыуы бәләкәй ҡыҙыл флагтар менән ниндәй шатлыҡ һәм ғорурлыҡ аша билдәләнә”, – тип хәтерләй гәзиттә ҡыҙы Маргарита әсәһе тураһында.

Гәзит Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында башҡарған эштәрҙең күбеһе бөгөнгө көн менән тап килә. Был тирә-яҡтағы ваҡиғаларҙы яҡтыртыу ғына түгел, ә фронтҡа ярҙам иткән яҡшы кешеләр тураһында хикәйәләр ҙә. Шуларҙың береһе - Яңы Ҡабан ауыл Советының ветерандар советы рәйесе Римма Төхбәтуллина  видеопрезентация күрһәтеп, Яңы Ҡабан халҡының яҡташ яугирҙар өсөн посылкалар әҙерләүҙәре хаҡында һөйләне.

Ошо уҡ ауылда мобилизацияланған ир-егеттәрҙең әсәһе Рима Бикбулатова йәшәй. Уның тураһында беҙ штаттан тыш хәбәрселәребеҙҙән белеп, тарихы менән ҡыҙыҡһындыҡ. Эш шунда, Рима Әхәт ҡыҙының ике улы ла Мәскәүҙә эшләгәнлектән, махсус хәрби операция зонаһына баш ҡала хәрби комиссариаттары тарафынан саҡырыла. Шунлыҡтан, улар беҙҙең район исемлегендә булмай. Лайыҡлы улдар тәрбиәләгән әсәне байрамдарҙа иғтибарһыҙ ҡалдырмаҫ өсөн редакциябыҙ уны шефлыҡҡа алырға ҡарар итте. Был проект өсөн гәзитебеҙ «10 лучших газет России-2024» Бөтә Рәсәй конкурсы дипломы менән бүләкләнде. Әммә беҙҙең өсөн иң юғары бүләк  махсус хәрби операция зонаһынан Рима Бикбулатованың улдарынан әсәйҙәренә күрһәткән хәстәрлегебеҙ өсөн рәхмәт белдереп, “ВКонтакте” битендә хәбәр яҙыуы булды. Марафонда Рима Әхәт ҡыҙын йәнә хөрмәтләнек һәм улдарының иҫән-һау әйләнеп ҡайтыуҙарын теләнек.

Николо-Березовка – боронғо рус ауылы, ул  сауҙа юлдары Кама йылғаһы аша үткән сауҙагәрҙәр Строгановтар арҡаһында барлыҡҡа килә. Ауылдың түбәнге өлөшөндә үткән быуаттың 70-се йылдарында һыу баҫыу ҡурҡынысынан һаҡланып ҡалған ҡайһы бер сауҙагәрҙәр йорттары һаҡланған. Бөтәһе 26 тарихи-мәҙәни мираҫ объекты иҫәпләнә, уларҙың иң мөһиме – 90-сы йылдарҙа тергеҙелгән 19-сы быуатта төҙөлгән Изге Троица сиркәүе. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Указы менән Николо-Березовкаға тарихи тораҡ статусы бирелде, һәм бөгөн ул туристик йүнәлештә әүҙем үҫешә. Беҙгә Рәсәйҙең бөтә мөйөштәренән туристар килә. Ә бына күршеләребеҙҙең күбеһе, күрәһең, беҙҙә әлегә булмаған. Һәм күргәндәренә һоҡланыуҙарын йәшереп ҡала алманы! Беҙ үҙебеҙҙәге матурлыҡҡа ла, тарихи әйберҙәрҙең күплегенә лә күнеккәнбеҙ, ә ул көндө үҙ-үҙебеҙгә ситтән күҙ ташлап, Николо-Березовка өсөн ғорурлыҡ тойғоһо кисерҙек. Уның бай тарихи мираҫын Альберт Хариповтың «Талсуҡ баҙары» бик яҡшы тулыландыра. Бында боронғо әйберҙәр генә түгел, ә совет осорондағы көнкүреш әйберҙәре лә һатыуға ҡуйыла һәм һатып алына. Ә Николо-Березовкалағы марафондың иң яҡшы баһаһы, беҙҙеңсә, хеҙмәттәштәребеҙҙең балалар менән бирегә тағы ла килергә вәғәҙә итеүе булды.